UDYAM-MH-21-0084671

पुण्याचा सह्याद्रीचा पुत्र ते केरळच्या घाटांचे पालक : RIP माधव गाडगीळ. आरे वाचवले, वायनाडला इशारा – लढा सुरूच आहे | पुणे बातम्या

👇समाचार सुनने के लिए यहां क्लिक करें

शेवटचे अपडेट:

1942 मध्ये जन्मलेले माधव गाडगीळ या प्रदेशातील समृद्ध जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारशातून प्रेरित होते ज्याने पर्यावरणीय अभ्यासासाठी त्यांची आजीवन वचनबद्धता आकारली.

फॉन्ट
माधव गाडगीळ यांनी हार्वर्ड विद्यापीठातून गणितीय पर्यावरणशास्त्र विषयात डॉक्टरेट प्रबंध पूर्ण केला. (फोटो क्रेडिट्स: इंस्टाग्राम)

माधव गाडगीळ यांनी हार्वर्ड विद्यापीठातून गणितीय पर्यावरणशास्त्र विषयात डॉक्टरेट प्रबंध पूर्ण केला. (फोटो क्रेडिट्स: इंस्टाग्राम)

भारतीय पर्यावरणशास्त्रातील दिग्गज माधव गाडगीळ यांचे बुधवारी, ७ जानेवारी रोजी रात्री पुणे, महाराष्ट्र येथे अल्पशा आजाराने निधन झाले. ते ८३ वर्षांचे होते. पश्चिम घाटाच्या संवर्धनासाठी आणि पर्यावरण संरक्षणासाठी समुदाय-केंद्रित दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गाडगीळ यांना त्यांच्या आयुष्यभराच्या कार्यासाठी गौरवण्यात आले.

“माझे वडील, माधव गाडगीळ यांचे काल रात्री पुण्यात अल्पशा आजाराने निधन झाल्याची दु:खद बातमी सांगताना मला अत्यंत दु:ख होत आहे,” असे त्यांचा मुलगा सिद्धार्थ गाडगीळ यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे.

लहानपणापासूनच माधव पश्चिम घाटातील जंगले आणि टेकड्यांकडे ओढले गेले. 1942 मध्ये जन्मलेल्या, त्यांना या प्रदेशातील समृद्ध जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारशाची प्रेरणा मिळाली ज्याने पर्यावरणीय अभ्यासासाठी त्यांची आजीवन वचनबद्धता आकारली.

पेंग्विन, ज्याने 2023 मध्ये त्यांचे आत्मचरित्र A Walk Up The Hill: Living With People and Nature प्रकाशित केले त्यानुसार, गाडगीळ यांनी हायस्कूलमध्ये असतानाच मानववंशशास्त्रासह फील्ड इकोलॉजीची सांगड घालणारे करिअर करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांचा शैक्षणिक प्रवास त्यांना पुणे आणि मुंबई ते हार्वर्ड विद्यापीठात घेऊन गेला जिथे त्यांनी गणितीय पर्यावरणशास्त्रात डॉक्टरेट प्रबंध पूर्ण केला.

पश्चिम घाट आणि जैवविविधतेचा चॅम्पियन

माधव यांनी त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीत पर्यावरण विज्ञान आणि धोरणात मोठे योगदान दिले. ते इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बेंगळुरू येथे प्राध्यापक होते आणि त्यांनी केंद्र फॉर इकोलॉजिकल सायन्सेसची स्थापना केली जे भारतातील संशोधनाचे प्रमुख केंद्र बनले.

त्यांनी पश्चिम घाट पारिस्थितिकी तज्ञ पॅनेलचे अध्यक्षपद भूषवले, ज्याला गाडगीळ आयोग म्हणून ओळखले जाते, ज्याने पश्चिम घाटाच्या मोठ्या भागांना पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्र म्हणून नियुक्त करण्याचा प्रस्ताव दिला होता. त्यांनी पंतप्रधानांच्या वैज्ञानिक सल्लागार समितीवरही काम केले आणि जागतिक पर्यावरण सुविधेच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान सल्लागार पॅनेलचे अध्यक्षपद भूषवले.

विज्ञान कृती पूर्ण करते

मधाने 1986 मध्ये भारतातील पहिले बायोस्फीअर रिझर्व्ह, निलगिरी बायोस्फियर रिझर्व्ह स्थापन करण्यास मदत केली. याने संवर्धन विज्ञान सरकारी कृतीशी जोडले.

त्यांनी जैवविविधता कायदा, 2002 ला आकार देण्यास मदत केली आणि जैवविविधतेचे दस्तऐवजीकरण आणि संरक्षण करण्यात स्थानिक समुदायांचा समावेश असलेल्या पीपल्स बायोडायव्हर्सिटी रजिस्टर्सला चॅम्पियन केले. माधव यांनी हे अधोरेखित केले की लोक इकोसिस्टमचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत आणि त्यांनी भारतातील प्राण्यांचे वर्तन आणि पर्यावरणीय नमुन्यांचा अभ्यास करण्यावर काम केले.

सन्मान आणि जागतिक ओळख

त्यांच्या कार्यासाठी माधव यांना 1981 मध्ये पद्मश्री आणि 2006 मध्ये पद्मभूषण पुरस्कार मिळाले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर त्यांना व्होल्वो पर्यावरण पुरस्कार आणि पर्यावरणीय कामगिरीसाठी टायलर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.

2024 मध्ये, संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण कार्यक्रमाने पश्चिम घाटावरील त्यांच्या कार्यासाठी त्यांना जीवनगौरव श्रेणीमध्ये “पृथ्वीतील चॅम्पियन” म्हणून नाव दिले.

महाराष्ट्रात मुळे

माधव यांचा महाराष्ट्राशी असलेला संबंध त्यांच्या जीवनात आणि कार्याचा केंद्रबिंदू राहिला. त्यांनी मराठीत विपुल लेखन केले, त्यात निसर्ग नियोजन लोकसहभागे सारखी पुस्तके आणि 40 हून अधिक लेख, सकाळ वृत्तपत्रातील मासिक स्तंभासह पर्यावरणशास्त्रावर लक्ष केंद्रित केले.

त्यांनी राज्यभरातील प्रसिद्ध वनस्पतिशास्त्रज्ञ आणि परोपकारी व्ही.डी. वर्तक यांच्यासोबत पवित्र उपवनांचा (देवराईस) अभ्यास केला आणि स्थानिक समुदायांनी या जंगलांचे संरक्षण कसे केले याचे दस्तऐवजीकरण केले. एवढेच नाही तर कृष्णा नदीवरील कोयना धरणावरील त्यांच्या संशोधनामुळे लोकांना शाश्वत पद्धतींकडे झुकण्यास प्रभावित केले.

आरे ते संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान: माधव गाडगीळ यांचे मुंबईतील प्रयत्न

त्यांच्या कामाचा मुंबईलाही फायदा झाला कारण त्यांच्या संशोधनाचा संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान आणि आरे मिल्क कॉलनीच्या संरक्षणावर प्रभाव पडला जे पूर, प्रदूषण आणि उष्णतेच्या विरूद्ध गंभीर बफर म्हणून काम करतात.

माधव यांच्या नेतृत्वाखाली स्थानिक वनीकरण आणि समुदायाच्या नेतृत्वाखालील जीर्णोद्धार हे दोन मुख्य घटक होते ज्याने जलद शहरी वाढीदरम्यान मुंबईला हरित कव्हर राखण्यास मदत केली.

केरळमधील पश्चिम घाट वाचवण्यासाठी त्यांचा प्रयत्न

गाडगीळ यांच्या कार्याने केरळमधील पर्यावरणाविषयीच्या संभाषणांना जोरदार आकार दिला, विशेषत: पश्चिम घाट पारिस्थितिकी तज्ञ पॅनेलच्या माध्यमातून. खाणकाम, उत्खनन आणि अनियंत्रित बांधकामांमुळे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी राज्यातील पश्चिम घाटाच्या मोठ्या भागांना कडक संरक्षणाची गरज असल्याचे समितीने सुचवले आहे.

त्यावेळी, यापैकी अनेक सूचना बाजूला सारल्या गेल्या, परंतु पर्यावरणीय मर्यादांकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडेल, असा इशारा गाडगीळ देत राहिले. वर्षानुवर्षे, त्यांनी केरळच्या वारंवार येणाऱ्या पूर आणि भूस्खलनाला टेकडी तोडणे आणि बेकायदेशीर उत्खनन यासारख्या क्रियाकलापांशी जोडले जे स्पष्ट पर्यावरणीय इशारे असूनही चालू होते.

WGEEP अहवालात जंगले, जलस्रोत आणि जैवविविधता-समृद्ध क्षेत्रांचे संरक्षण करण्यासाठी विध्वंसक क्रियाकलापांवर निर्बंधांसह, पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील म्हणून घाटांच्या मोठ्या भागांचे झोनिंग प्रस्तावित केले आहे.

कस्तुरीरंगन पॅनेलसह अहवालाच्या नंतरच्या पुनरावलोकनांनंतर आणि सौम्य आवृत्त्यांनंतरही, गाडगीळ यांच्या कल्पनांचा राज्यातील पर्यावरणीय वादविवादांवर प्रभाव पडत राहिला. त्यांनी केरळमध्ये व्यापक आदर मिळवला जेथे ते राज्याचे “लोकांचे वैज्ञानिक” म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

बातम्या पुणे पुण्याचा सह्याद्रीचा पुत्र ते केरळच्या घाटांचे पालक : RIP माधव गाडगीळ. आरे वाचवले, वायनाडला इशारा – लढा सुरूच आहे
अस्वीकरण: टिप्पण्या वापरकर्त्यांचे दृश्य प्रतिबिंबित करतात, News18 चे नाही. कृपया चर्चा आदरपूर्ण आणि रचनात्मक ठेवा. अपमानास्पद, बदनामीकारक किंवा बेकायदेशीर टिप्पण्या काढून टाकल्या जातील. News18 त्याच्या विवेकबुद्धीनुसार कोणतीही टिप्पणी अक्षम करू शकते. पोस्ट करून, तुम्ही आमच्याशी सहमत आहात वापराच्या अटी आणि गोपनीयता धोरण.

अधिक वाचा

Source link

Leave a Comment